Wonen in een boomhuis op het Waterlooplein: 'Het was de tijd dat alles nog kon'

In dit artikel:

In de zomer van 1981 bouwden en bewoonden Diederik de Savornin Lohman (nu 64) en David Elders (nu 63) een zelfgemaakt boomhuis op het lege Waterlooplein in Amsterdam. Ze woonden er ongeveer een jaar, van juli 1981 tot juni 1982, in de tussenliggende periode waarin de oude huizen waren gesloopt maar de Stopera nog niet was gerealiseerd. Het tijdelijke vrijgekomen plein bood ruimte voor stadsnomaden, skateboarders en alternatieve initiatieven — een achtergrond die het boomhuis mogelijk maakte.

Het bouwwerk ontstond impulsief na een samenkomst van de satirische actiegroep ‘De Reagering’, waar David, als zelfbenoemd minister van volkshuisvesting, voorstelde in boomhuizen te gaan wonen. Zonder eerdere ervaring timmerden de vrienden in enkele weken een woning rond de takken; de brandweer sloopte een deel omdat het aanvankelijk niet degelijk was, maar liet het huis verder intact. Met steun van wijkcentrum d’ Oude Stadt verstevigden ze muren, bouwden om de takken heen en beschermden die met asfaltpapier zodat de boom kon doorgroeien. Het resultaat: een vierlaagje boomhuis met een lange trap, kaarslicht en een kachel, maar zonder wc; water haalden ze met jerrycans bij buurtbewoners. Zelfs tijdens een hevige novemberstorm bleef het droog en intact.

Het boomhuis maakte deel uit van een bredere, creatieve tegenbeweging tegen wat men noemde ‘cityvorming’ — de verdringing van bewoners door grootschalige stadsvernieuwing, waaronder de Stopera en de metro. Op het plein waren het Anti City Circus, kunstenaars, skateboarders en oude buurtbewoners voortdurend aanwezig. Voor Diederik en David was het verblijf niet alleen avontuur, maar ook een vorm van creatief verzet: iets anders neerzetten in plaats van louter te protesteren. Oude verhalen over verzetsacties uit WOII kwamen vaak naar boven in gesprekken met omwonenden.

In juni 1982 werd het plein ontruimd om bouwrijp te worden gemaakt voor de Stopera; later, in 1986, verrees het complex. De boom waarin het huis stond staat er nog steeds, iets verplaatst maar levenslustig, en fungeert als tastbare herinnering aan dat bijzondere hoofdstuk in de lange geschiedenis van het Waterlooplein — ooit deel van de Jodenbuurt met diepe historische lagen. Fotograaf Frank Oorthuys documenteerde destijds het boomhuis en maakte recent opnieuw foto’s van de twee mannen bij de boom. Tegenwoordig hebben beide mannen reguliere banen (administratiekantoor en uitvaartbedrijf) maar koesteren ze de vrijheid en creativiteit van die jaren.