Waarom heeft Amsterdam zo'n groot crackprobleem? En vijf andere vragen

In dit artikel:

Het gebruik van crack is in Amsterdam de afgelopen jaren zichtbaarder geworden. Bewoners en professionals melden meer openlijk drugsgebruik, vervuiling, intimidatie, dealen en gevoelens van onveiligheid in onder meer parken, rond het Centraal Station en in enkele woonwijken. De GGD sprak voor een verkennend onderzoek met ongeveer dertig veldwerkers en zorgprofessionals. Zij zien waarschijnlijk een groei van het aantal gebruikers, maar benadrukken dat betrouwbare cijfers ontbreken.

Het Trimbos-instituut en Mainline schatten het aantal problematische crackgebruikers in Nederland in 2023 op 27.900. Voor Amsterdam lopen de schattingen uiteen van 3.000 tot 9.000 regelmatige gebruikers; Mainline noemde eerder ongeveer 8.000. Volgens GGD-onderzoeker Thijs Fassaert wordt crack aantrekkelijker doordat cocaïne goedkoper, goed verkrijgbaar en van goede kwaliteit is. Ook spelen maatschappelijke omstandigheden een rol: een tekort aan laagdrempelige opvang en dagbesteding, eenzaamheid, woningnood en het ontbreken van sociale steun. Daardoor belanden meer kwetsbare mensen op straat en wordt hun gebruik zichtbaarder.

Volgens professionals is de crackproblematiek niet nieuw. De ontwikkeling ervan als maatschappelijk probleem duurt al ongeveer vijftien jaar. Ook tijdens de heroïne-epidemie van de jaren zeventig en tachtig gebruikten veel opiaatverslaafden al rookbare cocaïne. De huidige situatie verschilt echter wezenlijk. Heroïne geeft langer een verzadigd gevoel, terwijl de korte euforie van crack snel plaatsmaakt voor een sterke behoefte aan meer. Bovendien bestaat er, anders dan bij heroïne met methadon, geen vervangend medicijn waarmee gebruikers beter gevolgd en behandeld kunnen worden. De burgemeesters van de vier grote steden hebben het kabinet daarom gevraagd onderzoek naar medicatie tegen crackverslaving mogelijk te maken. Volgens experts zijn er nu ook geen echte ‘no-goareas’ zoals in de jaren tachtig.

De groep gebruikers is divers. Naast oudere, langdurig verslaafde voormalige heroïnegebruikers zijn er jongere mensen met een chaotischer bestaan, die vaak meerdere middelen combineren. Sommigen zijn dakloos, anderen hebben een woning. Onder de dakloze groep bevinden zich Nederlandse gebruikers, EU-migranten en mensen van buiten de EU. Veel gebruikers hebben te maken met trauma, verwaarlozing en andere complexe problemen; drugs worden geregeld gebruikt als vorm van zelfmedicatie.

Het Oosterpark geldt al langere tijd als een belangrijke ontmoetingsplek. Een gebruikersbus, die er van april vorig jaar tot afgelopen zomer stond, moest gebruikers een veilige plek bieden om hun eigen drugs te gebruiken. De proef werd beëindigd omdat de buurt juist meer overlast ervoer. Ook in het Noorderpark, Vondelpark en Westerpark zijn problemen gemeld. In de binnenstad gaat het onder meer om het Centraal Station, de Kamperbrug, de Zeedijk en de Wallen; in Zuidoost en Nieuw-West melden bewoners vooral dealen en gebruik in of rond flats.

Over de aanpak bestaat politieke verdeeldheid. Sommige partijen willen strenger optreden tegen overlastgevers, terwijl andere vooral meer zorg en begeleiding bepleiten. Een raadsmeerderheid wil het boetebeleid voor buitenslapers afschaffen, maar burgemeester Femke Halsema onderzoekt hoe de stad in dat geval kan optreden tegen mensen die in portieken slapen. Zij wijst op de combinatie van woningnood, dakloosheid en problemen in de geestelijke gezondheidszorg. Halsema wil meer gebruikersruimtes openen, voor de H-buurt een gerichte oplossing zoeken en op plekken waar de situatie escaleert daklozen verplaatsen.

De GGD krijgt subsidie om gebruikers op zogenoemde hotspots beter in kaart te brengen. De resultaten moeten later meer duidelijkheid geven over de omvang van de problematiek. Volgens Fassaert is een snelle oplossing niet realistisch en moeten steden, ook internationaal, langdurig samenwerken en ervaringen uitwisselen.