Vier eeuwen queergeschiedenis in De Nieuwe Kerk: "Er was een homo op tv!"

In dit artikel:

In De Nieuwe Kerk in Amsterdam is vanaf vandaag de tentoonstelling *Queer Amsterdam* te zien, die vier eeuwen roze geschiedenis van de stad laat zien. De expositie maakt duidelijk dat zichtbaarheid en rechten voor queer Amsterdammers lang allesbehalve vanzelfsprekend waren.

De geschiedenis begint volgens de tentoonstelling al in 1632, toen Hilletje Jans en Willem Adriaensz trouwden in de kerk aan de Dam. Adriaensz had eerder als Barbara geleefd; toen dat bekend werd, werd het huwelijk ongeldig verklaard en kreeg hij een verbanning van 24 jaar uit Amsterdam. Zulke bronnen zijn schaars, omdat queer leven eeuwenlang vooral verborgen moest blijven uit angst voor vervolging en sociale afwijzing.

De tentoonstelling toont ook hoe mensen in het geheim contact zochten. In de 18e eeuw zou een galerij van het huidige Paleis op de Dam dienst hebben gedaan als ontmoetingsplek voor mannen, terwijl vrouwen via codetaal, vriendinnenboekjes en zelfs viooltjes op hun kleding signalen afgaven. Later werd Café ’t Mandje van Bet van Beeren, geopend in 1927 op de Zeedijk, een belangrijke veilige plek, al golden daar strenge regels om politie en pottenkijkers te vermijden.

Vanaf de jaren zestig werd de gemeenschap zichtbaarder. Een mijlpaal was de tv-verschijning van Brenno Premsela in 1964 als eerste herkenbare homoseksuele man op de Nederlandse televisie. De tentoonstelling verbindt die emancipatiegeschiedenis ook met uitgaanscultuur, onder meer via de beroemde club Roxy en de losse, feestelijke sfeer die daar heerste.

*Queer Amsterdam* is te bezoeken tot en met 4 april 2027.