Steeds vaker cameratoezicht na incidenten, maar heeft het ook effect of is het voor de bühne?

In dit artikel:

Burgemeester Femke Halsema stelt in Amsterdam steeds vaker tijdelijk cameratoezicht in na explosies, schietpartijen of dreigingen. Uit onderzoek van AT5 blijkt dat de (loco)burgemeester tussen 2022 en augustus van dit jaar 249 keer tot de maatregel besloot. Meer dan 85 procent van die besluiten dateert van 2024 of later. In 2024 werd gemiddeld elke 5,5 dagen ergens een camera geplaatst; vorig jaar en dit jaar gebeurde dat ongeveer iedere vier dagen.

De toename hangt samen met de explosiegolf in de stad. In 2024 waren er 251 explosies. Daarnaast versoepelde de gemeente in 2024 de voorwaarden: één explosie met grote impact en een risico op herhaling is sindsdien voldoende. Daarvoor waren meestal twee ordeverstoringen nodig. Explosies vormen de belangrijkste aanleiding voor cameratoezicht; daarnaast ging het onder meer om vijftien schietpartijen, twaalf dreigingen en drie bekladdingen. Camera’s kunnen vaak nog dezelfde dag worden geplaatst.

Een voorbeeld is de Botteskerksingel in Osdorp, waar in korte tijd twee explosieven bij dezelfde woning ontploften. Hoewel niemand gewond raakte, was de schade groot en vreesde de gemeente voor een derde incident. Daarom woog Halsema de tijdelijke inbreuk op de privacy van omwonenden minder zwaar dan het herstel van de rust.

Over de effectiviteit bestaat echter twijfel. Criminoloog Jasper van der Kemp en privacyorganisatie Bits of Freedom stellen dat cameratoezicht op zichzelf weinig voorkomt en vooral het signaal afgeeft dat de overheid optreedt. Volgens de politie is het effect moeilijk te meten, omdat niet vaststaat wat zonder camera’s zou zijn gebeurd. Beelden kunnen wel helpen bij het reconstrueren van incidenten, het bepalen van vluchtroutes en het identificeren van verdachten. Bij een reeks winkelovervallen op het Bijlmerplein droegen camera’s volgens de politie daadwerkelijk bij aan de opsporing.

In 33 van de 249 gevallen, 13 procent, werd het toezicht verlengd omdat de dreiging of onrust aanhield. Toch vonden op sommige plekken tijdens het toezicht nieuwe incidenten plaats, zoals op de Zeeburgerdijk en het Opheusdenhof. Deskundigen vragen daarom aandacht voor de proportionaliteit en de duur van verlengingen. Ook waarschuwt Bits of Freedom dat inwoners zich steeds meer neerleggen bij voortdurende registratie in de openbare ruimte, terwijl zij bezwaar kunnen maken tegen cameratoezicht. De maatregel is daarmee niet alleen een veiligheidsinstrument, maar ook een groeiende privacykwestie.