Marineterrein: van oorlogswerf tot innovatiehub met opnieuw een rol in weerbaarheid
In dit artikel:
Op het Marineterrein in Amsterdam lopen sinds kort groepen mee met de vrijwillige Nationale Weerbaarheidstraining van Defensie. Het tienweekse praktijkprogramma, waarvan een deel op het Marine Etablissement wordt gegeven, begon half november met 123 deelnemers. De cursus richt zich op burgers die in korte tijd willen leren samenwerken en functioneren onder druk; deelname staat los van een militaire loopbaan.
Het gebruik van het Marineterrein voor deze civiele oefening raakt aan de lange maritieme geschiedenis van de plek. Vanaf 1655 fungeerde het terrein op Kattenburg als werf van de Admiraliteit van Amsterdam, waar schepen werden gebouwd en onderhouden om de handel te beschermen. Restanten uit die periode, zoals het Dokmagazijn en de voormalige Witte Werf, herinneren aan het ambachtelijke en logistieke karakter van toen. Ook het langgerekte poortgebouw aan de Kattenburgerstraat markeerde eeuwenlang de scheidslijn tussen de stad en het afgeschermde marinegebied.
Met de opkomst van stalen schepen verhuisde grootschalige scheepsbouw naar andere locaties; in 1915 sloot de werf en het terrein ontwikkelde zich tot het Marine Etablissement Amsterdam, met opslag, oefenruimtes en barakken. Tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikten Duitse troepen het complex als militair en logistiek steunpunt; op het terrein wordt nog steeds herdacht dat veel zeevaartstudenten in die jaren omkwamen.
Na 2000 trok Defensie grotendeels weg en werd het circa 14 hectare grote gebied geleidelijk opengesteld. De historische structuur bleef bewaard, terwijl onderwijs-, onderzoeks- en innovatie-instituten zich vestigden en nieuwe wandel- en fietsroutes werden aangelegd. De openstelling van de poort aan de Kattenburgerstraat in 2015 maakte de overgang tussen stad en voormalig marinedomein definitief.
Dat de actuele weerbaarheidstraining nu op dit terrein plaatsvindt geeft de locatie een nieuwe maar verbonden functie: het combineert publieke toegankelijkheid en innovatie met een praktische invulling die aansluit bij het verleden van het gebied en bij hedendaagse vragen over veiligheid en voorbereiding.