Lege stoelen vertellen het verhaal van het Joods Lyceum in oorlogstijd

In dit artikel:

Tijdens een schoolverbouwing vond geschiedenisdocent Cees Koole van het Spinoza Lyceum handgeschreven rapporten en jaarverslagen uit de bezettingstijd, wat leidde tot een onderzoeksproject en de tentoonstelling Lege stoelen in de klas. De expositie belicht hoe de Duitse bezetter in de zomer van 1941 beval dat Joodse leerlingen alleen nog op Joodse scholen mochten worden onderwezen; alle Amsterdamse scholen stuurden toen hun Joodse leerlingen weg, ook het Spinoza Lyceum.

Veel van die leerlingen kwamen terecht op het snel opgerichte Joods Lyceum Amsterdam: in totaal kregen daar 519 leerlingen les. Vanaf de zomer van 1942 werden de klassen echter steeds leger door massale arrestaties en deportaties naar vernietigingskampen; enkelen gingen in onderduik. Docent Sem Dresden, die de oorlog overleefde, beschreef hoe de school zolang mogelijk bleef doorgaan onder leiding van rector dr. W.S.H. Elte, maar uiteindelijk “doodgebloed” raakte en in augustus 1943 ophield te bestaan.

De tentoonstelling gebruikt persoonlijke verhalen, citaten en audioregistraties om het leven van Joodse tieners in die jaren te schetsen en herinnert eraan dat uitsluiting en discriminatie nooit vanzelfsprekend mogen worden. Ook Anne Frank is onderdeel van de verhalen: zij werd zonder toelatingsexamen voorwaardelijk aangenomen op het Joods Lyceum en zat er van 15 oktober 1941 tot haar laatste les op 6 juli 1942, voordat ze onderdook.

Lege stoelen in de klas is gratis te zien in het Stadsarchief Amsterdam (Vijzelstraat 32) tot en met 14 juni 2026. Het archief is dinsdag t/m vrijdag geopend van 10.00–17.00 uur en in het weekend van 12.00–17.00 uur.