Hoe de moeder van de Franse Zonnekoning in Amsterdam belandde

In dit artikel:

Een portret van Anna van Oostenrijk, gemaakt in het atelier van Peter Paul Rubens, laat zien hoe kunst in de 17e eeuw ook een machtsmiddel was. Anna, geboren in 1601 als dochter van de Spaanse koning Filips III en op veertienjarige leeftijd uitgehuwelijkt aan de Franse koning Lodewijk XIII, wordt afgebeeld als waardige vorstin: rijk gekleed, omringd door parels, goud en symbolen van gezag. Het schilderij moest niet alleen haar uiterlijk vastleggen, maar vooral haar positie aan het Franse hof bevestigen.

Achter die statige voorstelling schuilde echter een leven vol politieke spanningen. Anna werd in Frankrijk vaak met wantrouwen bekeken vanwege haar Spaanse afkomst, kreeg te maken met de invloedrijke kardinaal Richelieu en bleef jarenlang zonder erfgenaam, tot in 1638 de latere Lodewijk XIV werd geboren. Na de dood van Lodewijk XIII in 1643 trad zij op als regentes voor haar zoon en werkte zij nauw samen met kardinaal Mazarin. Tijdens de oorlog tussen Frankrijk en Spanje kwam ze zelfs onder verdenking te staan van het doorspelen van geheime informatie aan haar geboorteland, al is nooit bewezen of ze schuldig was.

Het schilderij kwam via verschillende particuliere collecties terecht bij koning Willem II en werd in 1851 geveild, toen het nog foutief als een portret van Maria de’ Medici gold. Amsterdamse bankier en kunstverzamelaar Adriaan van der Hoop liet het via handelaar Johannes Albertus Brondgeest aankopen en schonk zijn verzameling later aan de stad Amsterdam. Pas later werd de ware identiteit van de geportretteerde vastgesteld: Anna van Oostenrijk.