Haar architectuur is geen buitenkant om tegenaan te kijken: het veelzijdige werk van Amsterdamse Afaina de Jong te zien in het Van Eesteren Museum
In dit artikel:
Afaina de Jong (1977) krijgt in het Van Eesteren Museum een eerste overzichtstentoonstelling die haar veelzijdigheid als architect, tentoonstellingsontwerper, onderzoeker en activist zichtbaar maakt. Unruly Process: Future. Present. Past. toont maquettes, projectdocumentatie en reconstructies en loopt nog tot 5 juli in het museum in Amsterdam.
De tentoonstelling centreert zich rond projecten die ervaring boven beeld zetten. Een opvallend voorbeeld is Kinship Library, dat vorig jaar van mei tot november op het NDSM-terrein stond: een lilakleurig, deels ingeklapte constructie met uitgesneden wanden en een audioarchief waarin bewoners en arbeiders uit het gebied hun verhalen vertelden. Het werk fungeerde tegelijk als sculptuur, luisterplek, speelplek voor skaters en als sociaal knooppunt — typisch voor De Jongs praktijk, die ruimte schept voor gebruik en ontmoeting in plaats van louter visuele presentatie.
De Jong brak na een periode bij OMA met het schermwerk en ging weer werken met materiaal, schaalmodellen en fysieke maquettes. Die zijn in het museum prominent aanwezig en tonen haar kenmerkende techniek van uitgesneden en uitgevouwen wanden: kleine volumes lijken dankzij strategische openingen veel ruimer en uitnodigender. Voor het parkpaviljoen in Stockholm voerde ze tientallen gesprekken met vrouwen; hun veiligheidszorgen leidden tot grote uitsnijdingen die zicht en beschutting tegelijk bieden, en tot een podiumachtige binnenruimte met geluidsmogelijkheden.
Haar tentoonstellingsontwerpen illustreren dezelfde tactiek van aanraking en participatie. In Tranen van Eros (Centraal Museum) speelden halfopen vormen met zicht en voyeurisme; in de slavernijtentoonstelling (Rijksmuseum, 2021) werden bezoekers lichamelijk betrokken — door te bukken, door krappe doorgangen te gaan en zichzelf in smalle spiegels te zien naast objecten van onderdrukking — waardoor historische ervaringen voelbaar werden in plaats van alleen uitlegbaar op tekstbordjes.
Thema’s als ‘DIY city’, bottom-up-architectuur en feminisme lopen als een rode draad door haar werk. Ze initieerde Matri-archi(tecture), een netwerk van vrouwelijke architecten van kleur dat samen een AI-model ontwikkelde om archieven te delen, en maakte Audre Lordes denken toegankelijk voor architectuurstudenten via een gratis publicatie. Ook haar in de tentoonstelling gereconstrueerde kunstruimte Ultra de la Rue en de film Cruisekade tonen haar straatgerichte research en activistische praktijk.
Kortom: De Jong bouwt minder voor monumenten dan voor mentale en fysieke doorgangen — ontwerpen die mensen uitnodigen te bewegen, herinneren en elkaar te ontmoeten. De tentoonstelling biedt zo een compact maar rijk inzicht in een praktijk die experiment, onderzoek en sociale betrokkenheid combineert.