Erfgoed van de Week l Kelderwoning uit de achttiende eeuw
In dit artikel:
Bij werkzaamheden voor funderingsvernieuwing en het aanleggen van een nieuwe kelder bij Noordermarkt 22 in Amsterdam bracht archeologisch onderzoek lagen van vier eeuwen bewoning aan het licht. De opgraving toont twee hoofdperioden: het pre-urbane veenweidegebied vóór 1613 en de stedelijke bebouwing die volgde na de stadsuitbreiding (de Derde Uitleg) van 1613. Op historische kaarten is het perceel nog leeg in 1625; de eerste bebouwing verschijnt tussen 1625 en 1647, dus het oudste huis dateert uit dat tijdvak.
Van de achttiende eeuw werd een vrijwel intacte kelderwoning blootgelegd: de originele muurbekleding en een betegelde vloer (gele IJsselsteentjes) lagen circa 0,30 m onder N.A.P. Achterin stonden een waterkelder en een ronde beerput die grotendeels in situ bewaard bleven. De beerput toont bovenin zand- en puinlagen, onderin een dikke laag met huishoudelijk afval.
Dieper, op ongeveer 1,75 m onder N.A.P., lag de zeventiende-eeuwse vloer van het eerste huis: sterk verweerde, rood geglazuurde plavuizen omlijst door houten balken of op kant gelegde planken. Direct ten zuiden en noorden van deze vloer zijn bakstenen fundamenten gevonden, gefundeerd op palen en langshout — een typisch Amsterdams funderingssysteem. Centraal stond een rechthoekige haardplaats met kleinere, verbrande tegeltjes, aanwijzing voor intensief gebruik.
Het materiaalarchief omvat gebruiksvoorwerpen die de bewoners van de late zestiende en zeventiende eeuw typeren: keukengerei, een kan, papkom, bakpan, pispot, vuurwerktuig en een olielamp. Opvallend is het gebrek aan vondsten uit de achttiende eeuw en enkele voorwerpen uit de negentiende eeuw. Verder zijn er sporen van het voorstedelijke landschap bewaard gebleven: een loopvlak, ophogingslagen van klei- en veenzoden en een greppel, die wijzen op gebruik vanaf de tweede helft van de zestiende tot de eerste helft van de zeventiende eeuw—mogelijk toen het terrein nog tot kloosterlanden behoorde.
De vondsten illustreren hoe elke fase — van veenweide en terpen tot de vroege Amsterdamse bebouwing en latere wijzigingen — lagen in de bodem heeft achtergelaten. De opgraving is gepresenteerd in de rubriek Erfgoed van de Week door Bureau Monumenten en Archeologie (artikel door Mina Jordanov); wie meer wil lezen kan terecht bij de Archeologische Kroniek 2024 en de online kaarten en publicaties van de gemeente Amsterdam.