Erfgoed van de Week | Een blik op de hemel
In dit artikel:
In een verbouwde boerderij in Zunderdorp is een rond plafondschilderij teruggevonden dat ooit deel uitmaakte van het weelderige stadspaleis op Sarphatistraat 5 in Amsterdam. Het doek van 285 cm doorsnee, vermoedelijk geschilderd door decoratieschilder Michel Antoine Hendrickx (1847–1906), beeldt een illusionistische oculus met blauwe lucht, losgeschilderde bloemenslingers en dartelende cupidootjes — een typisch late‑19e‑eeuws decoratief motief dat in dit geval de salon van de bel‑etage sierde. Het huis zelf werd in 1889 opgeleverd naar ontwerp van Ed. Cuypers en viel op door een rijke gevel met verguld beeldhouwwerk van P.E. van den Bossche en W. Crevels en extreem luxe interieurs: een centrale woonhal onder een glazen lichtkap, granito‑vloeren, pilasters, spiegels, lambriseringen, studeerkamer, biljartkamer en grote badkamer.
De opdrachtgever was Abigaël Teixeira de Mattos, een vermogende weduwe van een Joodse bankier, die geen kosten spaarde bij de uitvoering. Hendrickx, een ex‑student van Italiaanse academies en beïnvloed door de Bolognese baroktraditie, werkte vaker samen met dezelfde beeldhouwers en maakte vergelijkbare plafondstukken, onder meer voor de Koninklijke Wachtkamer op station Hollands Spoor (1893). Zijn stijl combineert klassieke allegorische figuren met renaissance‑ornamenten en luchtige, illusionistische hemelvoorstellingen.
Sarphatistraat 5 maakte deel uit van de ambitieuze stadsuitbreiding van Samuel Sarphati, bedoeld om Amsterdam een internationaal, bijna Parijse cachet te geven rond het Frederiksplein. Het pand zelf werd in 1972 gesloopt voor nieuwbouw van de Nederlandsche Bank. Archieven geven aan dat rond 1950 alle plafonds van Sarphatistraat 5 zijn voorzien van een stuclaag op last van de brandweer; op enig moment daarvoor of daarna moet Hendrickx’ schildering zijn verwijderd. Hoe het doek vervolgens in stukken gedeeld, op kunststof dragers bevestigd en in een Zunderdorpse vide terechtkwam, is onbekend.
Deze vondst geldt als laatste tastbare overblijfsel van het verdwenen stadspaleis en biedt een zeldzame inkijk in het rijk gedecoreerde interieurlandschap van fin de siècle‑Amsterdam. Momenteel beschikt de eigenaar na een verbouwing niet over een geschikte plek voor het kunstwerk; een nieuwe bestemming of koper zou het behoud en zichtbaarheid voor publiek kunnen veiligstellen. Het bericht verscheen in de rubriek Erfgoed van de Week van Bureau Monumenten en Archeologie (Paul Nieuwenhuizen), die vaker bijzondere vondsten en locaties in de stad belicht.