Erfgoed van de Week | Al 60 jaar een brute kerk op de Zuidas
In dit artikel:
De hervormde Thomaskerk aan de Prinses Irenestraat in Amsterdam-Zuid werd ruim zestig jaar geleden in gebruik genomen, op 20 en 22 mei 1966. Ontworpen door Karel Lodewijk (K.L.) Sijmons (1908-1989), wijkt het gebouw af van traditionele kerkarchitectuur: Sijmons koos voor een brutalistische, sculpturale aanpak die doorgaans wordt geassocieerd met zware, institutiegebouwen, maar die hier opmerkelijk warmte en spiritualiteit uitstraalt.
Sijmons liet zich sterk inspireren door Le Corbusier — met name diens kapel Notre‑Dame du Haut en het proportiesysteem Modulor — en paste de esthetiek van béton brut toe: onafgewerkt beton, soms met zichtbare houtbekisting, gecombineerd met ruwe baksteen en staal. Van buiten oogt de Thomaskerk bescheiden en gesloten, opgebouwd uit gele baksteen; alleen een betonnen klokkenstoel boven de entree verraadt de functie. Binnen verandert de ervaring echter: het daglicht valt van meerdere zijden binnen, onder meer door een prismaopening in een golvend plafond, en creëert een intens, ingetogen interieur zonder veel kleuraccenten.
Het meubilair — altaar, preekstoel, doopvont en galeriën — is in sculpturaal béton brut uitgevoerd, terwijl straatklinkers op de vloer en ruwpleisterwerk op de muren het robuuste beeld versterken. Hout in banken, plafond en orgelkas verzacht het geheel, waardoor de ruimte niet kil of afstandelijk aanvoelt. Sijmons hield in zijn ontwerp nadrukkelijk rekening met multifunctionaliteit: de entreehal fungeert als ontmoetingsruimte en het complex bevat naast de kerkzaal ook een theaterzaal die dienst doet als jeugdkapel en diverse bruikbare ruimtes.
Een opvallend kleuraccent bevindt zich in de hal: een glasappliqué van de Spaanse kunstenaar Antonio Saura (1930-1998), uitgevoerd door glasatelier Tetterode in 1967. De abstract-expressionistische compositie, verwijzend naar de kruisiging, is het enige glaswerk van Saura in deze techniek en vormt een dramatisch contrast met de sobere vormentaal van Sijmons. Ondanks Saura’s antiklerikale achtergrond wilde Sijmons dit emotionele kunstwerk inbouwen en betaalde hij een deel van de kosten zelf.
De Thomaskerk geldt als het belangrijkste werk van Sijmons — in zijn laatste woorden verwoordde hij dat “alles wat ik te zeggen heb” in deze kerk zit — en kreeg in 2013 de status van gemeentelijk monument. Vandaag functioneert het gebouw ook als De Thomas, een huis aan de rand van de Zuidas waar mensen kunnen samenkomen voor lunchconcerten, discussieavonden en wekelijkse vieringen op zondag. Het artikel verscheen in de rubriek Erfgoed van de Week en is geschreven door Paul Nieuwenhuizen van Bureau Monumenten en Archeologie, dat regelmatig aandacht besteedt aan Amsterdams erfgoed.