Achter welke gebouwen schuilt het Amsterdams koloniaal verleden?

In dit artikel:

Veel bekende Amsterdamse gebouwen blijken nauw verbonden met het koloniale verleden van de stad. Het artikel laat zien hoe rijkdom, macht en architectuur in de 17e en 18e eeuw vaak leunden op overzeese handel, slavernij en uitbuiting.

Het Paleis op de Dam, gebouwd in 1648, werd deels betaald met inkomsten uit handel die steunde op onderdrukking van mensen in gebieden buiten Europa. In het gebouw werkte ook de Sociëteit van Suriname, die het bestuur over de kolonie Suriname voerde en daarmee direct betrokken was bij de slavernijpraktijken. De kunst en decoraties in het paleis worden nog altijd bewonderd, maar dragen volgens het artikel ook de sporen van dat onrecht.

Ook de ambtswoning van de burgemeester aan de Herengracht 502 heeft zo’n verleden. Die werd in de 17e eeuw gebouwd voor Paulus Godin, een koopman en bestuurder binnen de West-Indische Compagnie, die mede verantwoordelijk was voor de handel in tot slaaf gemaakte mensen richting Suriname, het Caribisch gebied en Nederlands-Indië. Bij het pand ligt inmiddels een plaquette die die geschiedenis toelicht.

Verder wordt het Oost-Indisch Huis aan de Kloveniersburgwal genoemd, nu onderdeel van de Universiteit van Amsterdam. Dit was vroeger een machtscentrum van de VOC, waar handelsroutes naar Azië werden uitgezet. De winst kwam mede voort uit geweld en gedwongen arbeid, vooral in gebieden als Indonesië. De oude VOC-zaal kreeg in 2024 een nieuwe naam, Kartinizaal, na kritiek op de koloniale verwijzing.

De Oude Kerk herinnert op een andere manier aan dat verleden: daar liggen duizenden mensen begraven, onder wie Jacob Matroos Beeldsnijder, vermoedelijk de enige zwarte persoon die er rust. Hij was de zoon van een ambtenaar in Suriname en een tot slaaf gemaakte vrouw, en werd samen met zijn moeder later vrijgekocht.

Tot slot komt een pand aan de Oudezijds Voorburgwal aan bod, ooit eigendom van admiraal Cornelis Tromp. Op de gevel staat een Afrikaanse jongen afgebeeld die hij ooit als ‘cadeau’ meenam. Kunstenaar Jerrold Saija bedekte dat beeld in september 2025 tijdelijk met het kunstwerk ‘blinde vlek’, om voorbijgangers te laten nadenken over de verborgen koloniale geschiedenis achter zulke Amsterdamse gevels.