De Amsterdamse schilderijen van Willem Witsen zijn melancholisch maar ook herkenbaar

In dit artikel:

Willem Witsen legde eind 19e eeuw in het schilderij De Oude Waal te Amsterdam een stille, bijna tijdloze kant van de stad vast. Terwijl Amsterdam moderniseerde en drukker werd, zocht hij juist de rust van de Oude Waal, een oude havenplek aan de oostkant van de stad die door de eeuwen heen zijn open water en brede, kalme karakter behield. In de 14e eeuw ontstond de Waal na een dijkdoorbraak, later raakte de havenfunctie in verval en werd het gebied deels gedempt, waarna het Waalseiland ontstond. Toch bleef de plek lang een sfeervolle rand van de stad, met water, oude gevels en weinig verkeer.

Witsen, geboren in 1860 in een welgestelde Amsterdamse familie, studeerde aan de Rijksacademie en raakte bevriend met kunstenaars als Breitner en Israëls. Samen behoorden zij tot de Amsterdamse Impressionisten, die niet de zonnige buitenlucht schilderden zoals hun Franse tijdgenoten, maar juist regen, mist en stedelijke stilte. Onder invloed van Whistler leerde Witsen dat kunst niet alleen laat zien wat je ziet, maar ook wat je voelt. Dat komt sterk terug in zijn werk: lege kades, zachte kleuren en een melancholische sfeer zijn kenmerkend.

In De Oude Waal te Amsterdam gebruikt Witsen gedempte bruinen, grijsgroenen en blauwtinten om een mistige, meditatieve stadssfeer op te roepen. De brede gracht, de dicht opeengepakte huizen en een kleine figuur op een sloep zijn genoeg om de indruk van een verstild Amsterdam te geven. Het schilderij laat zien hoe Witsen vooral de atmosfeer van een plek wilde vangen, niet het drukke stadsleven.