Commissie-Asscher adviseert: Joodse roofkunst moet in handen van Joodse gemeenschap komen
In dit artikel:
Een door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ingestelde commissie adviseert om de zeggenschap over zogenoemde verweesde Joodse roofkunst niet bij de staat te laten, maar te geven aan een nog op te richten stichting namens de Joodse gemeenschap. Het advies werd deze week door voorzitter Lodewijk Asscher overhandigd aan OCW.
De objecten – schilderijen, tapijten, meubels, serviezen, keramiek – werden tussen 1933 en 1945 door de nazi’s verkregen via roof, dwangverkoop of inbeslagname. Na de oorlog werden veel stukken door de geallieerden teruggevonden en aan de Nederlandse staat overgedragen; sindsdien berusten ze grotendeels in de NK-collectie in Amersfoort. Voor een deel zijn voorwerpen teruggegeven aan eerlijke eigenaars of hun erfgenamen, maar de commissie stelt dat voor veel objecten geen nabestaanden meer zijn te vinden en dat er daarom een andere oplossing noodzakelijk is.
Onderzoekers zoals Mathijs Smith benadrukken de persoonlijke en emotionele waarde van deze veelal alledaagse gebruiksvoorwerpen: ze getuigen van leven en familiegeschiedenis die door de Holocaust abrupt is beëindigd. Asscher, van wie familie direct door de oorlog werd getroffen, noemde het confrontatie met die spullen aangrijpend en beschouwt de kwestie ook als een morele verplichting.
Het advies bevat twee hoofdlijnen: overdracht van de collectie aan een stichting die namens de Joodse gemeenschap het beheer voert, en actief gebruik van de objecten voor educatieve en herdenkingsdoelen. Denk aan tentoonstellingen, documentaires, podcasts en lesmateriaal, zodat de spullen niet alleen achter slot en grendel in depots blijven liggen maar bijdragen aan publieke kennis en herinnering.
De commissie wil hiermee een balans creëren tussen eigendom, herinnering en maatschappelijke betekenis: erkenning van het verlies en tegelijk een constructieve bestemming voor voorwerpen waarvan terugkeer naar erfgenamen vaak onmogelijk is. De precieze rechtspositie, vorming van de stichting en vervolgstappen liggen nu bij OCW en betrokken partijen.