Amsterdam begeleidt steeds meer daklozen naar het buitenland: "Elke keer een soort rodeo"

In dit artikel:

Het aantal dakloze mensen dat vanuit Amsterdam naar het buitenland vertrekt, is sterk toegenomen. In 2022 werden 281 mensen gerepatrieerd; tot en met oktober van dit jaar waren dat er al 640. Het gaat vooral om dakloze EU-burgers, die meestal naar Duitsland, Polen of Roemenië vertrekken. De gemeente betaalt de reiskosten en wil vaker inzetten op deze aanpak, mede omdat de opvang in Amsterdam overvol is en de stad mensen aantrekt met voorzieningen zoals inloophuizen en winteropvang.

Veldwerkers van PerMens zoeken ’s nachts buitenslapers op en bieden hulp, opvang of een vrijwillig ticket naar een andere bestemming. Niemand kan tot vertrek worden gedwongen. Volgens de gemeente en hulporganisaties zijn er twee vormen van repatriëring. Bij een snelle repatriëring krijgt iemand vooral een ticket en soms wat geld voor onderweg. Een zogenoemde zachte landing omvat extra begeleiding, zoals een plek in een verslavingskliniek, woonvoorziening of opvang in het buitenland. Daarvoor is jaarlijks 100.000 tot 150.000 euro beschikbaar, maar in de praktijk worden zulke trajecten nog weinig uitgevoerd omdat ze veel voorbereiding en contact met buitenlandse organisaties vergen.

De snelle aanpak kan soms binnen één dag worden geregeld. Voor vertrek wordt bekeken waar iemand vandaan komt, of er een netwerk is en of diegene medisch in staat is om te reizen. Bij ernstige verslaving of verwardheid beoordeelt de GGD of iemand ‘fit to fly’ is. Toch verloopt het vertrek geregeld chaotisch. Mensen komen niet opdagen, stappen onderweg uit of blijken te verward om zelfstandig hun bestemming te bereiken. Na vertrek is er vaak geen contact meer. Volgens de gemeente keert ongeveer twintig procent later terug naar Amsterdam.

Een voorbeeld is Catalin, een Roemeen die na een beenbreuk zijn werk en woning in België verloor. Hij weigerde een ticket naar Roemenië, omdat hij daar geen familie of huis heeft, en werd naar een inloophuis voor dakloze EU-burgers gebracht. De 33-jarige Ibrahim vertrok juist naar Lyon, hoewel hij in Marokko is geboren en in Spanje opgroeide. Hij vertelde dat hij een zus in Lyon had, maar dat bleek niet te kloppen. In Lyon vond hij geen opvang of werk, sprak hij de taal niet en overwoog hij terug te keren naar Amsterdam.

Daarmee blijkt dat ‘repatriëring’ niet altijd terugkeer naar het land van herkomst betekent. Als iemand elders familie, bekenden of een mogelijk netwerk zegt te hebben, kan ook voor die bestemming worden gekozen. Hulpverleners erkennen dat de verhalen van dakloze mensen moeilijk te controleren zijn en dat vertrek problemen soms slechts verplaatst. Een maatschappelijk werker in Lyon noemt het sturen van mensen zonder taal of netwerk daarom geen oplossing. Tegelijk vinden Amsterdamse veldwerkers niet vertrekken vaak nog riskanter: zonder opvang blijven mensen op straat, waar zij verder kunnen afglijden in alcohol- en drugsgebruik. Het college wil de begeleiding uitbreiden, maar de praktijk blijft volgens betrokkenen onzeker en moeizaam.