Abortuskliniek van arts en 'cowboy distingué' Frans Wong aan het Oosterpark was eerste van Nederland
In dit artikel:
In 1970 opende arts Frans Wong Lun Hing aan het Oosterpark 59 in Amsterdam de eerste Nederlandse abortuskliniek. Binnen korte tijd nam de vraag enorme proporties aan: dagelijks werden soms 110–120 poliklinische zuigcurettages verricht, en patiënten kwamen uit binnen- en buitenland (onder meer België, Duitsland, Frankrijk en Spanje). De ingreep kostte destijds 300 gulden; de dagomzet kon oplopen tot zo’n 36.000 gulden. Er werden ook zeer jonge meisjes behandeld; medewerkers herinnerden zich bezoekers uit een straal van honderden kilometers.
Wong, zelf huisarts met veel ervaring met sekswerkers in Rotterdam-Katendrecht, had al eerder gepleit voor en gewerkt aan beter georganiseerde geboorteregeling. Zijn wetenschappelijke interesse leidde in 1961 tot een proefschrift over prostitutie uit de huisartsenpraktijk. Omdat abortus toen nog strafbaar was en in medische kring als taboe gold, deed hij innovatief werk: hij importeerde uit Zweden een experimentele pomp voor zuigcurettage die al door gynaecoloog Gerrit‑Jan Kloosterman was getest, en organiseerde intakegesprekken met psycholoog Nico Frijda, psychiater Tom Dil en huisartsen als Boy Edgar en Jan de Cler. De kliniek was een verbouwde woning—nummer 59 was eerder een Turks bordeel—en maakte deel uit van zijn huisartspraktijk; Wong woonde boven zijn werk.
De kliniek fungeerde deels als antwoord op gevaarlijke, illegale abortuspraktijken waarvoor vrouwen soms levensriskerende methoden gebruikten (zoals breinaalden of zeepsop via klysma). Kloosterman had nog rond 1960 geschat dat jaarlijks 5.000–25.000 illegale abortussen plaatsvonden in Nederland. Tegelijkertijd riep de zichtbaarheid van de kliniek verzet op: ruiten sneuvelden, patiënten en staf werden bedreigd, en demonstranten zoals pater Jan Koopman verkondigden fel verzet. In de samenleving verschoof de discussie echter; de actiegroepen Dolle Mina en Baas in eigen buik hielpen de opvatting dat abortus een vrouwenrecht was verbreiden. Hoewel de ingreep formeel strafbaar bleef, werden vervolgingen zeldzaam, en pas in 1984 werd abortus onder voorwaarden gelegaliseerd (in aangewezen instellingen, met een bedenktermijn).
Later veranderde de kliniek van eigenaar: in 2012 nam Casa het over. Het pand aan het Oosterpark is tegenwoordig een ruime woning met een investeringsmaatschappij in het souterrain. Frans Wong, geboren in 1923 als zoon van een Chinees-Surinaamse huisarts en een Limburgse moeder, leidde een kleurrijk en bewogen leven (viermaal gehuwd, zeven kinderen). Hij publiceerde onder meer een autobiografie Engeltjesmaker (1998), hield zich bezig met paardenfokken en vliegen, leed aan financiële tegenslag en overleed in juni 2003 aan slokdarmkanker. Zijn initiatief in 1970 wordt gezien als een cruciale stap in de verschuiving van clandestiene naar medische en maatschappelijke regulering van abortus in Nederland.